Bouwshift: wat is beslist en wat geldt er nu?

De bouwshift, vaak betonstop genoemd, is de Vlaamse doelstelling om het bijkomend ruimtebeslag tegen 2040 terug te brengen tot netto nul hectare per dag. Volgens de Vlaamse overheid is het geen bouwstop. Wat wel bindend is, zit in enkele losse regels.

Wat is er beslist?

• 2018. De Vlaamse Regering keurt de strategische visie van het Beleidsplan Ruimte Vlaanderen (BRV) goed, met nul bijkomende hectare tegen 2040.
• Februari 2022. De Conceptnota Bouwshift bevat acties, zoals watergevoelige openruimtegebieden en Vlaamse steun aan gemeenten voor planschade.
• 26 mei 2023. Het Instrumentendecreet en het decreet woonreservegebieden worden goedgekeurd.
• 14 juli 2025. De Vlaamse Regering keurt de conceptnota voor het BRV goed.
• 11 september 2026. Het voorontwerp van BRV gaat naar de Vlaamse Regering.

Wat ligt juridisch vast?

De nuldoelstelling staat in beleidsdocumenten, niet in de Vlaamse Codex Ruimtelijke Ordening. Een beleidsplan heeft ook geen verordenende kracht (VCRO art. 2.1.2, §1). Dit is vandaag wel vastgelegd:

• Stolp op woonreservegebieden. Onbebouwd woonreservegebied kan in principe pas ontwikkeld worden na een vrijgavebesluit van de gemeenteraad of via een RUP (art. 5.6.10 en verder).
• Einddatum voor woonreservegebieden. Gronden zonder vrijgave of herbestemming op 1 januari 2040 komen uiterlijk op 31 december 2043 in een RUP van de Vlaamse Regering (art. 5.6.15).
• Watergevoelige openruimtegebieden. De Vlaamse Regering kan die aanduiden (art. 5.6.8). Op 19 juli 2024 keurde ze 139 gebieden definitief goed, met werking vanaf 18 september 2024.
• Planschade tegen venale waarde. Sinds 15 april 2024 wordt planschade berekend op de venale waarde, voor RUP's die vanaf die datum voorlopig zijn vastgesteld. Sinds 8 mei 2026 gebeurt de schatting met een gestandaardiseerde methode en kan een coëfficiënt de waarde vóór de beperking verlagen.
• Steun aan gemeenten. Bij een gemeentelijk RUP dat vanaf 15 april 2024 voorlopig is vastgesteld, betaalt Vlaanderen 66% van de planschadevergoeding bij een herbestemming naar bos en 50% bij een herbestemming naar een bouwvrije zone in natuur, landbouw of overig groen.

Hoever staat Vlaanderen?

In 2025 was 445.660 hectare of 32,7% van Vlaanderen ruimtebeslag. Tussen 2019 en 2025 kwam er gemiddeld zo'n 3,8 hectare per dag bij, tegenover zo'n 5 hectare per dag tussen 2013 en 2019. Die daling is volgens het Departement Omgeving gestabiliseerd.

Wat staat er in het voorontwerp van BRV?

Dit is nog geen geldend beleid. Provincies en gemeenten kunnen reageren tot 21 december 2026. Daarna volgen een ontwerp, een openbaar onderzoek en de definitieve vaststelling. Het voorontwerp stelt onder meer:

• Tegen 2040 moet 30.000 hectare harde bestemming die nog niet ontwikkeld is, een openruimtebestemming krijgen: 15.000 hectare landbouw en 15.000 hectare natuur en bos.
• Goed gelegen onbebouwde percelen blijven ontwikkelbaar. Voor slecht gelegen percelen geldt een herbestemmingsopgave.
• Van de ongeveer 37.000 hectare onbebouwde grond in woongebied en woonreservegebied wordt 8.200 hectare als goed gelegen ingeschat. Dat is een GIS-oefening en geen kaart per perceel.
• Vlaanderen rekent tegen 2050 op 450.000 extra woningen, zo veel mogelijk binnen het bestaande ruimtebeslag en met voorrang voor goed gelegen kernen.

Wat betekent de bouwshift voor grond?

• Onbebouwd woongebied behoudt zijn bestemming zolang geen nieuw RUP die wijzigt. Ook een aanduiding als watergevoelig openruimtegebied kan bouwen uitsluiten (art. 5.6.8). Bij een bouw- of verkavelingsverbod door een RUP kan planschade spelen.
• Voor woonreservegebied bepaalt het gemeentelijk beleid mee of een aanvraag tot vrijgave kansen heeft.
• In het voorontwerp telt de ligging: een goed ontsloten kern met voorzieningen.
• Volg het beleidsplan ruimte van de gemeente en de RUP's in procedure. Daar wordt de herbestemming concreet.

Deze pagina is een samenvatting en geen juridisch advies.

Bron: Departement Omgeving, Beleidsplan Ruimte Vlaanderen, gelezen op 5 november 2026; Voorontwerp BRV, beleidskaders (september 2026); FAQ BRV (7 oktober 2025); indicator Ruimtebeslag (19 juni 2026); Vlaamse Codex Ruimtelijke Ordening, versie van 5 november 2026; FAQ Planschade en Planbaten (oktober 2026); Departement Omgeving, bepaling van de eigenaarswaarde, gelezen op 5 november 2026; nota aan de Vlaamse Regering over het Lokaal Bouwshiftfonds (26 september 2025).