Voorkooprecht in Vlaanderen: wat het doet met een verkoop

Een voorkooprecht geeft een overheid of een andere begunstigde het recht om een perceel bij voorrang te kopen, voor dezelfde prijs en onder dezelfde voorwaarden als de kandidaat-koper. Voor wie grond koopt, kan dat de aankoop en de planning raken.

Wie heeft een voorkooprecht?

Er is niet één voorkooprecht. Rechten bestaan onder meer voor natuurbehoud, ruimtelijke ordening, woonbeleid, waterbeleid en scheepvaart. Twee raken woonprojecten rechtstreeks:

• Wonen (Vlaamse Codex Wonen art. 5.76). Begunstigden zijn de woonmaatschappijen, Vlabinvest apb en de gemeenten, binnen hun werkingsgebied. Ze krijgen voorrang in die volgorde (art. 5.78). De gemeente bakent per gemeenteraadsbesluit de percelen en gebouwen af, alleen in zones bestemd voor wonen.
• RUP (VCRO art. 2.4.1). Een definitief vastgesteld RUP kan zones aanduiden waar een voorkooprecht geldt. Het plan bepaalt ook wie de begunstigde is en hoelang het recht geldt, maximaal vijftien jaar. De eigenaars worden verwittigd.

Wat veranderde er in 2023?

Sinds 9 juni 2023 zijn er bij het voorkooprecht wonen nog drie begunstigden en beslist de gemeente over de afbakening. Het functionele voorkooprecht op woningen in registers van leegstand, verwaarlozing of ongeschiktheid is geschrapt. Het oude recht in de zogenaamde bijzondere gebieden doofde uit op 31 december 2024. Volgens de Vlaamse overheid verschuift het voorkooprecht naar strategische projectontwikkelingen en planinitiatieven.

Wanneer geldt het voorkooprecht wonen niet?

Art. 5.76, §3 sluit onder meer uit:

• woningen in een gebouw met meerdere woningen, als de verkoop mede-eigendom doet ontstaan;
• afzonderlijke loten van een goedgekeurde verkaveling die niet in haar geheel wordt verkocht;
• de aankoop door natuurlijke personen van hun enige en eigen woning, onder voorwaarden.

Algemene uitzonderingen staan in art. 8 van het decreet van 25 mei 2007, zoals een verkoop aan familie of aan een mede-eigenaar.

Wat gebeurt er bij een verkoop?

Een perceel met een bekendgemaakt voorkooprecht kan pas verkocht worden nadat de begunstigden de kans kregen om het uit te oefenen (art. 11 van dat decreet).

• Onderhandse verkoop. De notaris biedt het recht aan via het e-voorkooploket, met de prijs en de andere verbintenissen. Dat aanbod geldt als aanbod van verkoop. De begunstigden hebben zestig kalenderdagen om te aanvaarden (art. 12, 13 en 16/1).
• Aanvaarding. De verkoop aan de begunstigde is voltrokken zodra de aanvaarding naar de notaris is verzonden. De begunstigde neemt de voorwaarden van de kandidaat-koper over.
• Openbare verkoop. De notaris meldt die minstens dertig dagen vooraf (art. 14). Bij een fysieke verkoop krijgen aanwezige begunstigden de vraag op de laatste zitting vóór de toewijzing, in het openbaar. Volgt er geen laatste zitting, dan gaat het aanbod via het loket en heeft de begunstigde vijftien dagen (art. 14/1). Bij een online verkoop gaat het aanbod na de biedingen naar het loket, en heeft de begunstigde tot de eerste werkdag daarna (art. 14/2).
• Niet uitgeoefend. De verkoop gaat door en de notaris meldt ze aan het loket (art. 15).

Een recht werkt vanaf de bekendmaking. Een verkoopovereenkomst van daarvóór hoeft niet aangeboden te worden (art. 10).

Wat als het recht wordt genegeerd?

De begunstigde kan in de plaats van de koper worden gesteld, of een schadevergoeding van 20% van de prijs eisen. De vordering moet binnen zes maanden na de definitieve toewijzing of de melding van de verkoop. Is de verkoop niet gemeld, dan binnen een jaar na de overschrijving van de akte (art. 16).

Hoe kijkt u een perceel na?

• Geopunt. De kaarttoepassing Recht van voorkoop-themabestand is gratis raadpleegbaar.
• Notaris. De notaris kijkt alle aangeboden Vlaamse voorkooprechten na via het e-voorkooploket.

Begunstigden kunnen hun recht alleen uitoefenen op percelen die ze in dat themabestand hebben opgeladen.

Deze pagina is een samenvatting en geen juridisch advies.

Bron: Vlaamse Codex Wonen van 2021, decreet van 25 mei 2007 over de harmonisering van voorkooprechten en Vlaamse Codex Ruimtelijke Ordening, versies van 5 november 2026; Vlaanderen.be, recht van voorkoop toepassen en recht van voorkoop in Vlaanderen, gelezen op 5 november 2026.